Dağıtım Prosedürleri

Güvenli üretim dağıtımları için dağıtım prensipleri ve karar verme. Scriptleri ezberlemeyi değil, DÜŞÜNMEYİ öğrenin.

---

⚠️ Bu Yetenek Nasıl Kullanılır

Bu yetenek kopyalanacak bash scriptlerini değil, dağıtım prensiplerini öğretir.

• Her dağıtım benzersizdir
• Her adımın arkasındaki NEDENi anlayın
• Prosedürleri platformunuza uyarlayın

---

1. Platform Seçimi

Karar Ağacı

Ne dağıtıyorsunuz?
│
├── Statik site / JAMstack
│   └── Vercel, Netlify, Cloudflare Pages
│
├── Basit web uygulaması
│   ├── Yönetilen → Railway, Render, Fly.io
│   └── Kontrol → VPS + PM2/Docker
│
├── Mikro hizmetler
│   └── Konteyner orkestrasyonu
│
└── Sunucusuz (Serverless)
    └── Edge fonksiyonları, Lambda

Her Platformun Farklı Prosedürleri Vardır

Platform	Dağıtım Yöntemi
Vercel/Netlify	Git push, otomatik dağıtım
Railway/Render	Git push veya CLI
VPS + PM2	SSH + manuel adımlar
Docker	Image push + orkestrasyon
Kubernetes	kubectl apply

---

2. Dağıtım Öncesi Prensipler

4 Doğrulama Kategorisi

Kategori	Ne Kontrol Edilmeli
Kod Kalitesi	Testler geçiyor, lint temiz, incelendi
Derleme (Build)	Üretim derlemesi çalışıyor, uyarı yok
Ortam	Env değişkenleri ayarlı, sırlar güncel
Güvenlik	Yedekleme yapıldı, geri alma planı hazır

Dağıtım Öncesi Kontrol Listesi

• Tüm testler geçiyor
• Kod incelendi ve onaylandı
• Üretim derlemesi başarılı
• Ortam değişkenleri doğrulandı
• Veritabanı migrasyonları hazır (varsa)
• Geri alma planı belgelendi
• Ekip bilgilendirildi
• İzleme (monitoring) hazır

---

3. Dağıtım İş Akışı Prensipleri

5 Aşamalı Süreç

1. HAZIRLA (PREPARE)
   └── Kodu, buildi, env değişkenlerini doğrula

2. YEDEKLE (BACKUP)
   └── Değiştirmeden önce mevcut durumu kaydet

3. DAĞIT (DEPLOY)
   └── İzleme açıkken yürüt

4. DOĞRULA (VERIFY)
   └── Sağlık kontrolü, loglar, ana akışlar

5. ONAYLA veya GERİ AL (CONFIRM or ROLLBACK)
   └── Her şey iyi mi? Onayla. Sorun mu var? Geri al.

Aşama Prensipleri

Aşama	Prensip
Hazırla	Asla test edilmemiş kodu dağıtma
Yedekle	Yedek olmadan geri alamazsın
Dağıt	Olurken izle, uzaklaşma
Doğrula	Güven ama doğrula
Onayla	Geri alma tetiğini hazır tut

---

4. Dağıtım Sonrası Doğrulama

Ne Doğrulanmalı

Kontrol	Neden
Sağlık uç noktası	Hizmet çalışıyor
Hata logları	Yeni hata yok
Ana kullanıcı akışları	Kritik özellikler çalışıyor
Performans	Yanıt süreleri kabul edilebilir

Doğrulama Penceresi

• İlk 5 dakika: Aktif izleme
• 15 dakika: Kararlı olduğunu onayla
• 1 saat: Son doğrulama
• Ertesi gün: Metrikleri incele

---

5. Geri Alma (Rollback) Prensipleri

Ne Zaman Geri Alınmalı

Belirti	Eylem
Hizmet kapalı	Derhal geri al
Kritik hatalar	Geri al
Performans >%50 düştü	Geri almayı düşün
Küçük sorunlar	Hızlıysa ileriye doğru düzelt (fix forward)

Platforma Göre Geri Alma Stratejisi

Platform	Geri Alma Yöntemi
Vercel/Netlify	Önceki commit'i yeniden dağıt
Railway/Render	Panoda geri al
VPS + PM2	Yedeği geri yükle, yeniden başlat
Docker	Önceki image etiketi
K8s	kubectl rollout undo

Geri Alma Prensipleri

1. Mükemmellik yerine hız: Önce geri al, sonra hata ayıkla
2. Hataları birleştirme: Tek geri alma, birden fazla değişiklik değil
3. İletişim Kur: Ekibe ne olduğunu söyle
4. Post-mortem: Kararlı hale geldikten sonra nedenini anla

---

6. Sıfır Kesinti (Zero-Downtime) Dağıtım

Stratejiler

Strateji	Nasıl Çalışır
Yuvarlanan (Rolling)	Örnekleri birer birer değiştir
Mavi-Yeşil (Blue-Green)	Trafiği ortamlar arasında değiştir
Kanarya (Canary)	Kademeli trafik geçişi

Seçim Prensipleri

Senaryo	Strateji
Standart sürüm	Yuvarlanan (Rolling)
Yüksek riskli değişiklik	Mavi-yeşil (kolay geri alma)
Doğrulama ihtiyacı	Kanarya (gerçek trafikle test)

---

7. Acil Durum Prosedürleri

Hizmet Kesintisi Önceliği

1. Değerlendir: Belirti nedir?
2. Hızlı düzeltme: Belirsizse yeniden başlat
3. Geri al: Yeniden başlatma yardımcı olmazsa
4. Araştır: Kararlı hale geldikten sonra

Araştırma Sırası

Kontrol	Yaygın Sorunlar
Loglar	Hatalar, istisnalar
Kaynaklar	Disk dolu, bellek
Ağ	DNS, güvenlik duvarı
Bağımlılıklar	Veritabanı, API'ler

---

8. Anti-Desenler

❌ Yapma	✅ Yap
Cuma günü dağıt	Haftanın başında dağıt
Dağıtımı aceleye getir	Süreci takip et
Staging'i atla	Her zaman önce test et
Yedeksiz dağıt	Dağıtımdan önce yedekle
Dağıtımdan sonra uzaklaş	15+ dk izle
Aynı anda birden çok değişiklik	Seferde tek değişiklik

---

9. Karar Kontrol Listesi

Dağıtımdan önce:

• Platforma uygun prosedür mü?
• Yedekleme stratejisi hazır mı?
• Geri alma planı belgelendi mi?
• İzleme yapılandırıldı mı?
• Ekip bilgilendirildi mi?
• Sonrasında izlemek için zaman var mı?

---

10. En İyi Uygulamalar

1. Büyük sürümler yerine küçük, sık dağıtımlar
2. Riskli değişiklikler için özellik bayrakları (feature flags)
3. Tekrarlayan adımları otomatize et
4. Her dağıtımı belgele
5. Sorunlardan sonra neyin yanlış gittiğini incele
6. İhtiyaç duymadan önce geri almayı test et

---

Unutmayın: Her dağıtım bir risktir. Riski hızla değil, hazırlıkla en aza indirin.